มีคำศัพท์ชุดหนึ่งกำลังถูกใช้แพร่หลายในนโยบายระดับชาติแทบจะทุกประเทศ ไม่ว่าจะมีความเข้าใจแตกต่างกันอย่างไรก็ตาม ทุกๆชาติต่างตั้งธงเอาไว้เลยว่าจะใช้ ‘นวัตกรรม’ ‘ความคิด- สร้างสรรค์’ และ ‘การพัฒนาที่ยั่งยืน’ เป็นตัวผลักดันประเทศของตัวเองไปข้างหน้าภายใต้วิกฤติเศรษฐกิจ ภาวะโลกร้อนและโรคร้ายสายพันธุ์ใหม่ๆ ที่กำลังเผชิญอยู่อย่างในปัจจุบันนี้
หลายๆเมืองในโลกมีการแต่งเนื้อแต่งตัวพร้อมรับกระแส creative cities หรือ creative economy ผ่านโครงการต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการสร้างเมืองใหม่เพื่อรองรับอุตสาหกรรมที่เกี่ยว-ข้องกับนวัตกรรมและความคิดสร้างสรรค์ทั้งทางตรงและทางอ้อม หรือการทุ่มเทงบประมาณไปกับการคิดค้นเทคโนโลยีใหม่ๆที่ยังไม่มีใครคิดได้มาก่อน แต่นั่นเป็นเพียงองค์ประกอบส่วนหนึ่งเท่านั้นสำหรับเมืองชั้นนำในอนาคต จริงๆแล้วเมืองใดก็ตามที่กล้าประกาศตัวเป็นหนึ่งใน creative cities ได้เต็มปากนั้นควรจะมีคุณสมบัติของเมืองที่สามารถนำเสนอแนวคิดใหม่ๆในการใช้ชีวิตร่วมกันของคนในสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปจากศตวรรษที่แล้วอย่างสุดกู่ รูปแบบของชีวิตที่มีคุณภาพกว่าที่เป็นอยู่ (และกำลังจะแย่ลงไปอีก) จึงเป็นเป้าหมายหลักที่ creative cities ทุกๆเมืองจะต้องไปให้ถึง
คนส่วนใหญ่มักจะนิยามคำว่านวัตกรรมในความหมายของสิ่งใหม่ที่ยังไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในโลก ไม่ว่าจะเป็นผลิตภัณฑ์หรือเทคโนโลยีอย่างใดอย่างหนึ่งก็ตาม ทั้งๆที่จริงๆแล้วมันไม่มีอะไรที่เกิดขึ้นมาโดดๆโดยไม่มีของเก่าหรือเทคโนโลยีเดิมรองรับเลย นวัตกรรมในวันนี้ล้วนเป็นเกิดจากวิวัฒนาการของสังคม การลองผิดลองถูก ประสบการณ์จากผู้ใช้ส่งกลับไปให้ผู้ผลิตปรับปรุงให้เข้ากับข้อมูลล่าสุดของนักวิจัยเวียนไปวนมาเช่นนี้ นวัตกรรมจึงไม่ใช่เรื่องเฉพาะทางของกลุ่มคนที่สวมเสื้อคลุมสีขาวที่หมกตัวอยู่ในห้องทดลองทั้งวันทั้งคืน ไม่ใช่เรื่องของคน ชุดดำๆ ที่จับกลุ่มสนทนาถ้อยคำเท่ๆกันทั้งวัน ไม่ใช่เรื่องของคนใส่เสื้อยืดกางเกงยีนส์ที่คอย แต่จะบอกเราว่าตอนนี้เทรนด์มันเป็นอย่างไร ไม่ใช่เรื่องของใครคนใดคนหนึ่งแต่มีผู้เกี่ยวข้องเยอะมากทั้งความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรม จึงเป็นเรื่องที่ mass มากๆ และสังคมที่เหมาะกับเรื่องพวกนี้จะต้องเป็นสังคมที่เปิดใจกว้างพร้อมรับความหลากหลาย มีโอกาสเข้าถึงและแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ได้อย่างลื่นไหล มีพลวัตรในสังคมอยู่เสมอ มีช่องว่างให้เกิดการทดลองแนวคิดใหม่ๆ รวมทั้งการมีส่วนร่วมของชุมชนต่างๆ ซึ่งอาจยังไม่ก่อเกิดผลผลิตทางเศรษฐกิจใดๆที่ชัดเจนในวันนี้เลยก็ได้
ถ้าประเทศไทยของเราจะเล่นเกมนี้ด้วย กรุณาอย่าพยายามตีความหมายของนวัตกรรม และความคิดสร้างสรรค์ไปในเรื่องของเทคโนโลยีหรือผลิตภัณฑ์อะไรบางอย่างโดยปราศจากวิวัฒนาการทางสังคมเข้าไปเกี่ยวข้องเด็ดขาด อย่างน้อยๆเมืองสร้างสรรค์ในอนาคตจะต้องเป็นเมืองที่มีความสามารถในการขนย้ายผู้คนจำนวนล้านๆ ให้เคลื่อนสัญจรไปมาได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีระบบจัดเก็บและทำลายขยะที่ฉลาดสุดๆ มีบริการด้านสาธารณสุขที่น่าไว้วางใจ รวมทั้งมีระบบการศึกษาที่สมบูรณ์แบบ สามารถสร้างคนดีที่เป็นคนเก่งออกมาสู่สังคม ได้อย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่คัดแยกคนดีกับคนเก่งออกจากกันแบบที่เป็นอยู่ทุกวันนี้ มันไม่ใช่ทั้งนวัตกรรมและความคิดสร้างสรรค์อย่างแน่นอน!
จากบทบรรณาธิการ ฉบับที่ 159
A whole range of words has been widely used from vocabularies to define almost every country’s national policy. And, despite the different understandings, most seem to underline ‘innovation’, ‘creativity’ and ‘sustainability’ as key factors to push their nation towards the future, particularly in the present circumstances of economic crisis, global warming, and health concerns brought about by new diseases.
Many countries have launched projects such as new land development for creative and innovative industries, or granted funding to conduct high technological research. These actions seem to be part of the quality in terms of defining a “leading, creative” city or country in the future. As a mater of fact, it is not about being the center of innovative industries nor about new technologies, but it is more about creating a new model for people to live happily, and in harmony.
Most people perceive innovation in the sense of being something ‘new’. In fact, it is resultant of social evolution - from users to producers, from researchers to developers, and so on. Both creativity and innovation involve lots of participants, so to be creative means to be open, dynamic, and be able to connect to diverse ways of thinking as much as possible.
If Thailand is willing to play this game we should not understand innovation and creativity in terms of new technologies or products without the involvement of social innovation. Basically, the creative city or country of the future must be able to comfortably transport millions of people around, efficiently dispose off waste, and provide good healthcare. It should also set up a prefect education system for its citizens. Perfect education also means it will help produce sound people, both morally and professionally to further enhance our society! []
